حاملگی خارج از رحم نادر است و فقط در ۱ تا ۲ درصد از کل بارداریها رخ میدهد. اگرچه این عارضه نیاز به توجه فوری دارد، اما اکثر زنان با تشخیص و درمان زودهنگام، بهبود مییابند و در آینده بارداریهای سالمی را تجربه خواهند کرد. بااینحال، علائم اولیه آن اغلب عادی به نظر میرسند. این امر، تشخیص حاملگی خارج از رحم را دشوارتر میکند.
علاوهبراین، در بیش از ۵۰٪ از زنانی که بارداری خارج از رحم در آنها تشخیص داده شده، هیچ عامل خطر قابل شناسایی از قبل وجود ندارد. بنابراین، شناسایی و درک نشانههای هشداردهنده برای حاملگی خارج از رحم، اهمیت دوچندان دارد.
حاملگی خارج از رحم چیست و چرا خطرناک است؟
حاملگی طبیعی از یک تخمک بارور شده از اسپرم آغاز میشود. این تخمک بارور شده به طور معمول به دیواره رحم متصل میشود. حاملگی خارج از رحم زمانی رخ میدهد که تخمک بارور شده در خارج از حفره اصلی رحم، لانهگزینی کرده و رشد خود را آغاز کند.
بارداری خارج از رحم اغلب در لوله فالوپ (راهی که تخمکهای خارج شده از تخمدانها از طریق آن به سمت رحم حرکت میکنند) رخ میدهد. این نوع حاملگی خارج از رحم، بارداری لولهای نامیده میشود. گاهی اوقات، بارداری خارج از رحم در سایر نواحی بدن مانند تخمدان، حفره شکمی یا قسمت پایین رحم (دهانه رحم) که به واژن متصل است، رخ میدهد.
جنین انسان نمیتواند در خارج از رحم رشد موفقی داشته باشد. سادهترین دلیل آن نیز این است که لولههای فالوپ و سایر ساختارهای خارج از رحم به انعطافپذیری رحم نیستند و نمیتوانند برای جا دادن یک جنین در حال رشد، منبسط شوند. بنابراین، با رشد تخمک بارور شده، این ساختارها ممکن است پاره شوند و باعث خونریزی داخلی شوند. به همین دلیل، حاملگی خارج از رحم، خطرناک است.
۷ نشانه مهم حاملگی خارج از رحم که باید جدی بگیرید
هر فرد به طور متفاوتی تحت تأثیر حاملگی خارج از رحم قرار میگیرد. بیشتر افراد در هفته ششم بارداری (حدود ۲ هفته پس از قطع پریود) علائم فیزیکی را تجربه میکنند. از آنجایی که نشانههای حاملگی خارج از رحم بسیار متفاوتاند، تشخیص این عارضه بدون دانستن نشانههای آن، کار سادهای نیست. در ادامه، به ۷ مورد مهم از این نشانهها اشاره میکنیم.
۱. خونریزی غیرطبیعی واژینال
خونریزی در هنگام حاملگی خارج از رحم ممکن است سبکتر، سنگینتر یا نامنظمتر از خونریزی قاعدگی باشد. رنگ خون میتواند قهوهای تیره یا قرمز روشن باشد و ممکن است به طور غیرمنتظره شروع یا متوقف شود. هرگونه خونریزی غیرمعمول در اوایل بارداری باید توسط پزشک بررسی شود.
۲. سرگیجه یا احساس سبکی سر
خونریزی داخلی میتواند باعث غش، سرگیجه یا ضعف شود. این علائم میتوانند به طور ناگهانی ظاهر شوند و نیاز به مراقبت فوری دارند.
۳. بینظمی در قاعدگی
پیگیری دورههای قاعدگی بسیار مهم است. وقتی یک دوره قاعدگی اتفاق نمیافتد (به خصوص اگر از روشهای نامناسب پیشگیری از بارداری استفاده کرده باشید)، باید تست بارداری انجام دهید و در اسرع وقت با پزشک مشورت کنید. در چنین شرایطی، محل و احتمال زنده ماندن جنین احتمالی در حدود ۵ تا ۶ هفته بارداری ارزیابی میشود. احتمال تشخیص و درمان زودهنگام حاملگی خارج از رحم نیز افزایش خواهد یافت.
۴. مشکلات مثانه یا روده
گاهی اوقات حاملگی خارج از رحم ممکن است با مشکلات زیر همراه باشد:
- اسهال
- درد هنگام دفع مدفوع
- درد هنگام دفع ادرار
- درد شدید یا سوزناک واژن
تغییر خفیف در الگوی طبیعی مثانه و روده در اوایل بارداری، امری غیرمعمول نیست. بااینحال، علائم فوق میتوانند نشانههایی از سوزش شکم ناشی از خونریزی داخلی و مربوط به حاملگی خارج از رحم باشند.
۵. درد غیرمعمول شکم یا لگن
درد ناشی از حاملگی خارج از رحم برای افراد، متفاوت است. برخی این درد را ناگهانی و شدید تجربه میکنند و برای برخی دیگر، یک درد مبهم است. برخی آن را به صورت نفخ احساس میکنند و برای برخی به درد کمر تبدیل میشود. ممکن است یکی از دلایل این درد، این باشد که لوله فالوپ کشیده شده یا در حال تحریک است.
احساس ناراحتی خفیف ناشی از گرفتگی عضلات در اوایل بارداری طبیعی غیرمعمول نیست. بااینحال، هرگونه دردی (به خصوص اگر در یک طرف شکم بیشتر از طرف دیگر باشد) باید با سونوگرافی بررسی شود.
۶. درد نوک شانه
درد نوک شانه در اوایل بارداری میتواند ناشی از خونریزی داخلی باشد که دیافراگم را هنگام دم و بازدم تحریک میکند. تحریک دیافراگم میتواند باعث درد ارجاعی به شانه شود. درد نوک شانه که مربوط به خونریزی داخلی است، معمولا با علائم دیگری مانند احساس ناخوشی، درد شکم یا خونریزی واژن، غش، نفخ شکم یا درد هنگام اجابت مزاج بروز میکند.
درد نوک شانه بسیار مشخص است و شاید آن را قبلا هرگز تجربه نکرده باشید. البته، علل دیگری نیز برای درد شانه مانند استرس و وضعیت نامناسب بدن در خواب وجود دارد.
۷. علائم شوک
پوست رنگپریده و سرد، ضربان قلب سریع و فشار خون پایین ممکن است در موارد شدید رخ بدهد.
درد شکم، خونریزی و سرگیجه؛ علائم هشداردهنده کداماند؟
اولین علائم هشداردهنده حاملگی خارج از رحم، خونریزی سبک واژینال و درد شکم و لگن است. اگر خون از لوله فالوپ نشت کند، ممکن است درد شانه یا نیاز فوری به اجابت مزاج احساس کنید. علائم خاص به محل تجمع خون و اعصاب تحریک شده بستگی دارد.
علائم اورژانسی
اگر تخمک بارور شده به رشد خود در لوله فالوپ ادامه دهد، میتواند باعث پارگی لوله شود که در پی آن، خونریزی شدید در داخل شکم محتمل است. علائم این رویداد خطرناک و اورژانسی شامل سرگیجه شدید، غش و شوک است.
چه کسانی بیشتر در معرض بارداری خارج از رحم هستند؟
برخی از افراد احتمال بیشتری دارد که حاملگی خارج از رحم را تجربه کنند. این اتفاق معمولا به دلیل وجود یک یا چند مورد از موارد زیر رخ میدهد:
- سابقه بارداری خارج از رحم قبلی: اگر قبلا تجربه این نوع بارداری را داشتهاید، احتمال بیشتری دارد که دوباره به آن دچار شوید.
- التهاب یا عفونت: عفونتهای مقاربتی مانند سوزاک یا کلامیدیا میتوانند باعث التهاب در لولهها و سایر اندامهای مجاور شوند و خطر بارداری خارج از رحم را افزایش دهند.
- برخی از درمانهای ناباروری: زنانی که لقاح آزمایشگاهی (IVF) یا درمانهای مشابه انجام میدهند، احتمال بیشتری از ابتلا به حاملگی خارج از رحم دارند. البته، ناباروری به مدت طولانی نیز ممکن است خطر را افزایش دهد.
- جراحی لوله فالوپ: جراحی برای اصلاح لوله فالوپ بستهشده یا آسیبدیده میتواند خطر بارداری خارج از رحم را افزایش دهد.
علاوهبراین، سیگار کشیدن درست قبل از بارداری میتواند خطر بارداری خارج از رحم را افزایش دهد.
در صورت مشاهده علائم، چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هرگونه علائم یا نشانههای مشکوک از جمله موارد زیر باید فورا به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- درد شدید شکم یا لگن همراه با خونریزی واژینال
- سبکی شدید سر یا غش
- درد شانه
مراجعه بهموقع به پزشک در چنین شرایطی، میتواند از پیچیدهتر شدن شرایط بارداری خارج از رحم پیشگیری کند.
کلام آخر
خونریزی و ناراحتی واژینال در اوایل بارداری، اتفاقی رایج است. هر کسی که چنین علائمی را تجربه میکند، لزوما حاملگی خارج از رحم ندارد و میتواند بارداری در محل طبیعی و سالم داشته باشد. بنابراین، تشخیص علائم بهتنهایی میتواند دشوار باشد. اگر یکی از علائم یاد شده را دارید، بهتر است از یک متخصص زنان و زایمان مشاوره بگیرید.
