نویسنده: گروه سلامت اوما
اگر در گزارش IVF با عباراتی مثل 4AA، 5AB، 3BB یا جنین گرید AB روبه رو شده اید، طبیعی است که بخواهید بدانید این حروف و عددها چه معنایی دارند و کدام جنین شانس بیشتری برای بارداری دارد. پاسخ کوتاه این است: گرید جنین یک روش ظاهری برای انتخاب جنین مناسب تر است، اما به تنهایی موفقیت IVF را تضمین نمی کند. سن تخمک، سلامت کروموزومی جنین، کیفیت آزمایشگاه، وضعیت رحم، علت ناباروری و روز رشد جنین هم در نتیجه نهایی نقش دارند.
خلاصه سریع:
- AA معمولاً بهترین گرید ظاهری بلاستوسیست است.
- AB و BA هم در گروه جنین های باکیفیت قرار می گیرند و شانس خوبی دارند.
- BB گرید متوسط تا خوب است و همچنان می تواند به بارداری سالم منجر شود.
- گریدهای دارای حرف C شانس پایین تری دارند، اما همیشه به معنی بی فایده بودن انتقال نیستند.
- اگر جنین از نظر کروموزومی سالم باشد، حتی تفاوت گریدها ممکن است کمتر از چیزی باشد که از ظاهر جنین انتظار داریم.
پادکست این مقاله: اگر فرصت مطالعه کامل ندارید، می توانید خلاصه صوتی نکات مهم درباره گرید جنین در IVF، معنی AA، AB و BB و تاثیر آن بر شانس موفقیت انتقال جنین را بشنوید.
گرید جنین در IVF چیست؟
در IVF، پس از لقاح تخمک و اسپرم در آزمایشگاه، جنین ها چند روز رشد می کنند. بسیاری از مراکز ناباروری برای انتخاب جنین مناسب انتقال، ظاهر جنین را زیر میکروسکوپ بررسی و امتیازدهی می کنند. این امتیازدهی را گرید جنین می نامند.
گرید جنین بیشتر درباره کیفیت ظاهری و سرعت رشد است، نه درباره سالم بودن قطعی ژنتیکی. یعنی ممکن است جنینی با ظاهر عالی، از نظر کروموزومی مشکل داشته باشد و برعکس، جنینی با گرید متوسط بتواند بارداری سالم ایجاد کند.
نکته مهم: گرید جنین فقط ظاهر و سرعت رشد جنین را نشان می دهد. بنابراین بهتر است نتیجه آن همراه با سن تخمک، وضعیت رحم، سابقه درمان و نظر جنین شناس تفسیر شود.
بلاستوسیست چیست و چرا گرید آن مهم است؟
جنین معمولاً در روز پنجم یا ششم پس از لقاح به مرحله بلاستوسیست می رسد. در این مرحله، جنین از دو بخش مهم تشکیل شده است:
- توده سلولی داخلی یا ICM: بخشی که در ادامه جنین و بدن نوزاد را می سازد.
- تروفکتودرم یا TE: لایه بیرونی که در تشکیل جفت نقش دارد.
به همین دلیل در گرید بلاستوسیست معمولاً هم میزان باز شدن و رشد جنین بررسی می شود، هم کیفیت ICM و TE.
عدد و حروف در گرید جنین چه معنی دارند؟
در سیستم رایج گاردنر، گرید بلاستوسیست معمولاً به شکل یک عدد و دو حرف نوشته می شود؛ مثل 4AA یا 5AB.
| بخش گرید | مثال | معنی |
|---|---|---|
| عدد اول | 3، 4، 5 یا 6 | میزان گسترش بلاستوسیست و خروج از پوسته اطراف جنین |
| حرف اول | A، B یا C | کیفیت توده سلولی داخلی یا ICM |
| حرف دوم | A، B یا C | کیفیت تروفکتودرم یا TE؛ یعنی سلول هایی که به جفت کمک می کنند |
برای مثال، 4AA یعنی بلاستوسیست گسترش خوبی دارد، توده سلولی داخلی آن کیفیت A دارد و تروفکتودرم آن هم کیفیت A دارد. 4AB یعنی ICM عالی و TE خوب است. 4BB یعنی هر دو بخش در سطح خوب یا متوسط قابل قبول هستند.
راهنمای سریع خواندن گرید: در کدی مثل 4AB، عدد میزان گسترش بلاستوسیست را نشان می دهد، حرف اول کیفیت ICM و حرف دوم کیفیت TE را مشخص می کند.
معنی گریدهای AA، AB، BA و BB
| گرید | تفسیر ساده | برداشت بالینی کلی |
|---|---|---|
| AA | ICM و TE هر دو ظاهر بسیار خوبی دارند. | معمولاً بهترین گرید جنین برای انتقال از نظر ظاهری است. |
| AB | ICM عالی و TE خوب است. | جنین باکیفیت محسوب می شود و شانس موفقیت خوبی دارد. |
| BA | ICM خوب و TE عالی است. | در بسیاری از مطالعات در گروه جنین های خوب قرار می گیرد. |
| BB | هر دو بخش کیفیت خوب/متوسط قابل قبول دارند. | شانس آن از AA و AB کمتر است، اما همچنان قابل انتقال و امیدبخش است. |
| BC، CB، CC | یکی یا هر دو بخش کیفیت پایین تری دارند. | شانس بارداری کمتر است، اما تصمیم نهایی به شرایط زوج، تعداد جنین ها و نظر تیم درمان بستگی دارد. |
شانس موفقیت هر گرید جنین چقدر است؟
عدد دقیق شانس موفقیت برای همه افراد یکسان نیست. سن مادر یا سن تخمک، آزمایش PGT-A، روز پنجم یا ششم بودن بلاستوسیست، کیفیت مرکز درمان ناباروری و وضعیت رحم می تواند نتیجه را تغییر دهد. با این حال، بر اساس مطالعات بزرگ، می توان یک تصویر کلی ارائه داد:
| کیفیت ظاهری بلاستوسیست | نمونه گریدها | شانس تقریبی تولد زنده در مطالعات | توضیح مهم |
|---|---|---|---|
| خوب تا عالی | AA، AB، BA | حدود 44 تا 51 درصد در برخی مطالعات انتقال تک بلاستوسیست | بالاترین شانس ظاهری، به ویژه اگر جنین روز 5 و کروموزومی سالم باشد. |
| متوسط/خوب | BB | حدود 38 تا 40 درصد در برخی مطالعات | BB به معنی ضعیف نیست؛ بسیاری از بارداری های موفق با BB رخ می دهند. |
| پایین تر | BC، CB، AC، CA | حدود 25 تا 30 درصد در برخی گزارش ها | شانس کمتر است، اما انتقال ممکن است هنوز منطقی باشد. |
| خیلی پایین | CC | در برخی مطالعات حدود 14 درصد یا کمتر | تصمیم انتقال باید کاملاً فردی و با نظر متخصص ناباروری باشد. |
این اعداد برای تخمین کلی هستند و نباید به عنوان پیش بینی قطعی برای یک فرد استفاده شوند. ممکن است یک جنین AA منجر به بارداری نشود و یک جنین BB یا حتی گرید پایین تر به تولد نوزاد سالم برسد.
یادتان باشد: جنین BB هم می تواند به بارداری سالم منجر شود؛ مخصوصاً وقتی از نظر کروموزومی سالم باشد و شرایط رحم برای لانه گزینی مناسب ارزیابی شود.
آیا جنین گرید AB خوب است؟
بله. جنین گرید AB معمولاً در گروه جنین های باکیفیت قرار می گیرد. در این گرید، بخش ICM که به خود جنین تبدیل می شود کیفیت A دارد و بخش TE که در تشکیل جفت نقش دارد کیفیت B دارد. بسیاری از متخصصان، AB را گزینه ای بسیار مناسب برای انتقال می دانند؛ به ویژه اگر سن تخمک پایین تر باشد، جنین روز 5 باشد یا در صورت انجام PGT-A، نتیجه جنین euploid یا از نظر کروموزومی سالم گزارش شده باشد.
بهترین گرید جنین برای انتقال کدام است؟
از نظر ظاهری، معمولاً 4AA، 5AA و 6AA جزو بهترین گریدها محسوب می شوند. پس از آن، گریدهایی مثل 4AB، 5AB، 4BA، 5BA و BB هم گزینه های قابل قبول و رایج برای انتقال هستند. با این حال، انتخاب بهترین جنین فقط با نگاه به گرید انجام نمی شود. متخصص جنین شناسی و پزشک معمولاً این موارد را هم در نظر می گیرند:
- سن زن یا سن تخمک در زمان برداشت
- روز تشکیل بلاستوسیست؛ روز 5، 6 یا 7
- نتیجه آزمایش ژنتیکی جنین، در صورت انجام PGT-A
- سابقه شکست IVF یا سقط مکرر
- ضخامت و آمادگی آندومتر
- کیفیت اسپرم و علت ناباروری
- تعداد جنین های موجود و برنامه انتقال تک جنین یا چند جنین
گرید جنین و لانه گزینی چه ارتباطی دارند؟
برای لانه گزینی، جنین باید از پوسته اطراف خود خارج شود، با آندومتر هماهنگ باشد و توان رشد کافی داشته باشد. کیفیت تروفکتودرم یا همان حرف دوم گرید، در بسیاری از مطالعات ارتباط مهمی با لانه گزینی و تولد زنده نشان داده است؛ چون این بخش در تماس اولیه با رحم و تشکیل جفت نقش دارد.
با این حال، لانه گزینی فقط به جنین وابسته نیست. حتی جنین با گرید عالی هم اگر زمان انتقال مناسب نباشد، آندومتر آماده نباشد، مشکلات رحمی وجود داشته باشد یا جنین از نظر کروموزومی سالم نباشد، ممکن است لانه گزینی نکند.
آیا گرید جنین سلامت نوزاد را پیش بینی می کند؟
گرید جنین بیشتر شانس بارداری و تولد زنده را پیش بینی می کند، نه سلامت قطعی نوزاد را. مطالعات نشان داده اند جنین های گرید پایین تر شانس تولد زنده کمتری دارند، اما در صورت تولد، لزوماً با افزایش واضح عوارض نوزادی مثل زایمان زودرس یا وزن پایین تولد همراه نیستند. البته تفسیر این موضوع باید با احتیاط و با توجه به شرایط هر بیمار انجام شود.
نکته بالینی: اگر آزمایش PGT-A انجام شده باشد، سلامت کروموزومی جنین معمولاً در کنار گرید ظاهری برای انتخاب جنین اهمیت زیادی پیدا می کند.
آیا PGT-A از گرید جنین مهم تر است؟
گرید جنین و PGT-A دو چیز متفاوت را بررسی می کنند. گرید، ظاهر و رشد جنین را نشان می دهد؛ اما PGT-A وضعیت کروموزومی جنین را بررسی می کند. یک جنین AA ممکن است از نظر کروموزومی ناسالم باشد و یک جنین BB ممکن است کروموزومی سالم باشد. به همین دلیل در زوج هایی که سن بالاتر، سقط مکرر یا شکست مکرر IVF دارند، پزشک ممکن است درباره PGT-A صحبت کند. البته انجام این آزمایش برای همه ضروری نیست و تصمیم آن باید با متخصص ناباروری گرفته شود.
چرا گاهی جنین BB انتخاب می شود؟
چون BB هنوز یک گرید قابل قبول است. اگر جنین AA یا AB وجود نداشته باشد، یا اگر جنین BB از نظر رشد، روز تشکیل و شرایط آزمایشگاهی مناسب باشد، انتقال آن می تواند منطقی باشد. در عمل، تعداد زیادی از بارداری های موفق IVF با جنین های BB رخ داده است. بنابراین دیدن BB در گزارش آزمایشگاه نباید باعث ناامیدی شود.
تفاوت جنین روز 5 و روز 6 در شانس موفقیت
بلاستوسیست هایی که در روز 5 به کیفیت مناسب می رسند، در برخی مطالعات شانس لانه گزینی و تولد زنده بیشتری نسبت به بلاستوسیست های روز 6 داشته اند؛ حتی وقتی گرید ظاهری مشابه باشد. البته جنین روز 6 هم می تواند کاملاً قابل انتقال باشد و به بارداری سالم منجر شود، به خصوص اگر از نظر کروموزومی سالم باشد.
اگر گرید جنین پایین باشد چه کار کنیم؟
اگر گرید جنین شما پایین گزارش شده، قبل از نتیجه گیری عجولانه این سوال ها را از پزشک یا جنین شناس بپرسید:
- گرید دقیق جنین چیست و عدد اول آن چند است؟
- جنین روز 5 است یا روز 6 یا 7؟
- آیا جنین برای فریز مناسب دانسته شده است؟
- در مرکز شما شانس تقریبی بارداری برای این گرید چقدر است؟
- آیا با توجه به سن و سابقه درمان من، PGT-A توصیه می شود؟
- اگر چند جنین داریم، اولویت انتقال چگونه تعیین می شود؟
پرسش های رایج درباره گرید جنین
آیا جنین AA حتماً باردار می کند؟
خیر. AA بهترین ظاهر را دارد، اما موفقیت قطعی نیست. سلامت کروموزومی جنین، آمادگی رحم و شرایط فردی هم مهم هستند.
آیا جنین AB بهتر است یا BB؟
در بیشتر سیستم های امتیازدهی، AB از BB بالاتر در نظر گرفته می شود؛ چون ICM کیفیت A دارد. با این حال، BB همچنان گرید قابل قبول و امیدبخش است.
آیا جنین BB ارزش انتقال دارد؟
در بسیاری از موارد بله. BB به معنی جنین بد نیست. تصمیم نهایی باید بر اساس سن، سابقه درمان، تعداد جنین ها و نظر تیم ناباروری باشد.
حرف دوم گرید جنین مهم تر است یا حرف اول؟
هر دو مهم هستند، اما برخی پژوهش ها نشان داده اند کیفیت تروفکتودرم یا حرف دوم می تواند ارتباط قوی تری با لانه گزینی و تولد زنده داشته باشد؛ چون در تشکیل جفت نقش دارد.
آیا گرید جنین بعد از فریز و ذوب تغییر می کند؟
ممکن است ظاهر جنین پس از ذوب موقتاً جمع شده یا دوباره باز شود. میزان زنده ماندن سلول ها و باز شدن مجدد بلاستوسیست پس از ذوب می تواند با شانس موفقیت ارتباط داشته باشد.
آیا جنین گرید پایین باعث ناهنجاری جنین می شود؟
گرید پایین بیشتر با کاهش شانس بارداری ارتباط دارد، نه الزاماً افزایش ناهنجاری. برای بررسی کروموزومی، گرید ظاهری کافی نیست و در موارد خاص ممکن است آزمایش ژنتیکی مطرح شود.
جمع بندی کاربردی: بهترین انتخاب همیشه فقط بالاترین گرید روی کاغذ نیست؛ تصمیم نهایی باید بر اساس مجموع کیفیت جنین، سن، سابقه درمان، تعداد جنین های موجود و نظر تیم ناباروری گرفته شود.
جمع بندی
گرید جنین در IVF یک ابزار مهم برای انتخاب جنین مناسب تر است. در حالت کلی، AA بهترین گرید ظاهری، AB و BA گریدهای بسیار خوب و BB گرید قابل قبول و امیدبخش محسوب می شوند. گریدهای پایین تر شانس موفقیت کمتری دارند، اما همیشه به معنی غیرقابل استفاده بودن جنین نیستند. بهترین تصمیم زمانی گرفته می شود که گرید جنین در کنار سن، وضعیت کروموزومی، روز تشکیل بلاستوسیست، شرایط رحم و سابقه درمان تفسیر شود.
توصیه گروه سلامت اوما: اگر گزارش جنین شناسی خود را دریافت کرده اید، فقط بر اساس دو حرف یا یک عدد تصمیم نگیرید. از پزشک یا جنین شناس بخواهید گرید را با توجه به شرایط اختصاصی شما توضیح دهد تا انتخاب جنین برای انتقال واقع بینانه تر و آرامش بخش تر باشد.
منابع علمی
- World Health Organization (WHO). Infertility Fact Sheet, 2025.
- Mayo Clinic. Blastocyst and IVF educational resources.
- Cleveland Clinic. IVF procedure and blastocyst-stage embryo information.
- Gardner DK et al. Blastocyst score affects implantation and pregnancy outcome. Fertility and Sterility.
- Richardson A et al. A clinically useful simplified blastocyst grading system. Reproductive BioMedicine Online, 2015.
- Zhu H et al. Blastocyst quality and reproductive and perinatal outcomes: a multinational multicentre observational study. Human Reproduction, 2023.
- PubMed indexed studies on blastocyst morphology, trophectoderm grade, implantation and live birth outcomes.
