خلاصه پاسخ: کیست بارتولن یک کیسه حاوی مایع است که معمولاً در اثر بسته‌شدن مجرای غده بارتولن در یک طرف ورودی واژن ایجاد می‌شود. اگر کیست عفونی شود، به آبسه بارتولن تبدیل می‌شود و معمولاً با ورم سریع، درد شدید، گرمی و قرمزی پوست، دشواری در نشستن یا راه‌رفتن و گاهی تب یا ترشح چرکی همراه است. کیست کوچک و بدون درد اغلب فقط به پیگیری نیاز دارد؛ اما آبسه دردناک، تب، قرمزی منتشر، بزرگ‌شدن سریع یا عودکننده باید توسط پزشک زنان معاینه شود و در بسیاری از موارد با کاتتر ورد یا مارسوپیالیزاسیون تخلیه می‌شود. خودتان آن را فشار ندهید یا در خانه برش نزنید.
نویسنده: گروه سلامت بانوان اوما
برای شنیدن توضیح کوتاه درباره کیست و آبسه بارتولن، پادکست زیر را پخش کنید.
کیست بارتولن چیست؟
غدد بارتولن دو غده کوچک در دو طرف بخش پایینی ورودی واژن هستند. این غدد مقدار کمی مایع لغزنده تولید می‌کنند که از راه مجرای باریکی خارج می‌شود. اگر این مجرا بسته شود، مایع پشت آن جمع می‌شود و یک برجستگی نرم یا سفت‌مانند به نام کیست بارتولن شکل می‌گیرد. کیست ممکن است کوچک و بی‌علامت باشد یا هنگام بزرگ‌شدن باعث احساس فشار، ناراحتی هنگام رابطه جنسی و ورم یک‌طرفه در نزدیکی دهانه واژن شود.
کیست بارتولن به‌تنهایی الزاماً عفونت یا بیماری مقاربتی نیست و علت انسداد در بسیاری از افراد مشخص نمی‌شود. اگر باکتری‌ها وارد کیست شوند و چرک جمع شود، وضعیت به آبسه بارتولن تبدیل می‌شود.
تفاوت کیست بارتولن و آبسه بارتولن
| ویژگی | کیست بارتولن | آبسه بارتولن |
|---|---|---|
| درد | اغلب بدون درد یا همراه با ناراحتی خفیف | معمولاً شدید، ضربان‌دار و رو به افزایش |
| ظاهر | توده یک‌طرفه، نرم یا کشسان | ورم سریع، قرمزی، گرمی و حساسیت زیاد |
| علائم عمومی | معمولاً تب و بی‌حالی ندارد | ممکن است تب، لرز یا احساس بیماری ایجاد شود |
| راه‌رفتن و نشستن | اغلب ممکن است | ممکن است بسیار دردناک یا دشوار شود |
| اقدام معمول | مشاهده و مراقبت، اگر کوچک و بی‌علامت باشد | معاینه و گاهی تخلیه با کاتتر یا جراحی |
علت ورم دردناک یک‌طرف واژن چیست؟
شایع‌ترین توضیح برای ورم دردناک یک‌طرفه در پایین ورودی واژن، عفونی‌شدن کیست بارتولن و تشکیل آبسه است؛ بااین‌حال تشخیص فقط با معاینه امکان‌پذیر است. باکتری‌های معمول پوست و روده می‌توانند در ایجاد آبسه نقش داشته باشند و گاهی عفونت‌های مقاربتی مانند سوزاک یا کلامیدیا نیز مطرح‌اند. وجود آبسه به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که فرد به عفونت مقاربتی مبتلاست، اما در صورت وجود رابطه پرخطر، ترشح غیرطبیعی، زخم یا سوزش ادرار، پزشک ممکن است آزمایش‌های لازم را پیشنهاد کند.
برخی توده‌های دیگر نیز می‌توانند شبیه کیست بارتولن دیده شوند؛ از جمله کیست‌های پوستی، جوش یا فولیکول عفونی، کیست مجرای اسکین، فتق، هماتوم و به‌ندرت توده‌های جدی‌تر. به همین دلیل توده سفت، ثابت، غیرمعمول یا ماندگار باید بررسی شود.
برای مقایسه این علائم با سایر مشکلات شایع، راهنمای علائم عفونت واژن را نیز بخوانید.
علائم کیست و آبسه بارتولن
- برجستگی یا ورم در یک طرف ورودی واژن
- احساس فشار یا ناراحتی هنگام راه‌رفتن، نشستن یا رابطه جنسی
- درد و حساسیت به لمس؛ در آبسه معمولاً شدیدتر است
- قرمزی و گرمی پوست اطراف توده
- خروج خودبه‌خودی مایع یا چرک بدبو
- تب، لرز یا بی‌حالی در برخی موارد عفونت
گاهی آبسه خودبه‌خود باز می‌شود و درد موقتاً کمتر می‌شود. این کاهش درد به معنای برطرف‌شدن کامل عفونت نیست؛ اگر توده باقی بماند، ترشح ادامه پیدا کند یا علائم برگردد، باید معاینه شوید.
چه زمانی کیست بارتولن نیاز به تخلیه دارد؟
تصمیم برای تخلیه بر اساس شدت درد، اندازه و محل توده، وجود چرک یا علائم عمومی، عود بیماری و نتیجه معاینه گرفته می‌شود. معمولاً کیست کوچک، غیرعفونی و بی‌علامت تخلیه نمی‌شود. در مقابل، آبسه دردناک یا توده‌ای که راه‌رفتن و نشستن را مختل کرده است، اغلب به تخلیه مؤثر نیاز دارد؛ آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی همیشه کافی نیست، زیرا چرک محبوس ممکن است به خروج نیاز داشته باشد.
- مراجعه فوری: تب یا لرز، درد شدید، بزرگ‌شدن سریع، قرمزی منتشر، بی‌حالی، بارداری همراه با علائم شدید، یا ضعف سیستم ایمنی.
- مراجعه نزدیک: توده‌ای که بیش از چند روز باقی مانده، دردناک است، عود می‌کند یا با مراقبت ساده بهتر نمی‌شود.
- پیگیری ویژه: هر توده جدید در سن ۴۰ سال به بالا یا پس از یائسگی، به‌ویژه اگر سفت یا ثابت باشد.
روش تشخیص کیست بارتولن
پزشک معمولاً با گرفتن شرح حال و معاینه خارجی ناحیه فرج تشخیص اولیه را مطرح می‌کند. در موارد معمول، سونوگرافی لازم نیست؛ اما اگر توده عمقی، جامد، غیرمعمول یا تشخیص نامشخص باشد، ممکن است سونوگرافی یا بررسی‌های دیگر درخواست شود. در صورت احتمال عفونت مقاربتی، نمونه‌گیری از ترشحات یا آزمایش ادرار/نمونه تناسلی انجام می‌شود. در افراد بالای ۴۰ سال یا پس از یائسگی، نمونه‌برداری از دیواره توده برایرد کردن بدخیمی اهمیت دارد.
درمان کیست بارتولن و آبسه
۱. مراقبت و انتظار همراه با پیگیری
اگر توده کوچک، بدون تب و بدون درد قابل‌توجه باشد، پزشک ممکن است فقط مشاهده، رعایت بهداشت ملایم و حمام نشسته با آب گرم را توصیه کند. آب گرم می‌تواند ناراحتی را کم کند، اما تضمینی برای بازشدن کیست نیست. از فشار دادن، سوراخ‌کردن، واردکردن سوزن یا استفاده خودسرانه از مواد ضدعفونی‌کننده و آنتی‌بیوتیک موضعی پرهیز کنید.
۲. آنتی‌بیوتیک
آنتی‌بیوتیک در همه کیست‌ها لازم نیست. پزشک در صورت سلولیت اطراف، تب یا علائم عمومی، عفونت مقاربتی محتمل، بارداری یا شرایط خاص پزشکی آن را انتخاب می‌کند. نوع دارو و مدت مصرف باید بر اساس معاینه و احتمال میکروب تعیین شود؛ مصرف خودسرانه می‌تواند عوارض و مقاومت میکروبی ایجاد کند.
۳. کاتتر ورد
در این روش، پزشک پس از بی‌حسی موضعی برش کوچکی ایجاد می‌کند، محتویات را تخلیه می‌کند و یک لوله باریک با بالون کوچک داخل حفره می‌گذارد. بالون معمولاً حدود چهار هفته در محل می‌ماند تا مسیر جدیدی برای خروج ترشحات شکل بگیرد. کاتتر ورد برای بسیاری از آبسه‌ها گزینه‌ای کم‌تهاجمی و مؤثر است؛ اگر زود خارج شود یا بیفتد، احتمال بسته‌شدن مجدد وجود دارد و باید با پزشک تماس بگیرید.
۴. مارسوپیالیزاسیون
در مارسوپیالیزاسیون، پزشک پس از تخلیه، لبه‌های دیواره کیست را به پوست می‌دوزد تا دهانه‌ای پایدار برای تخلیه ایجاد شود. این روش ممکن است برای عود مکرر، کیست یا آبسه بزرگ و مواردی که کاتتر مناسب نیست پیشنهاد شود. انتخاب بین کاتتر ورد و مارسوپیالیزاسیون به شرایط فرد، تجربه پزشک و امکانات بستگی دارد و هیچ روش واحدی برای همه بهترین نیست.
۵. برداشتن غده
برداشتن کامل غده بارتولن معمولاً درمان خط اول نیست و در عودهای مکرر، توده جامد یا شک به بدخیمی توسط متخصص زنان بررسی می‌شود. این عمل به دلیل احتمال خونریزی و پیچیدگی بیشتر، باید در شرایط مناسب و با ارزیابی دقیق انجام شود.
مراقبت بعد از تخلیه
- دستور دارویی و زمان ویزیت بعدی را دقیق رعایت کنید.
- ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید و لباس زیر نخی و آزاد بپوشید.
- تا زمانی که درد و ترشح فعال وجود دارد یا پزشک توصیه کرده، رابطه جنسی و تامپون را به تعویق بیندازید.
- در صورت تب، افزایش درد یا قرمزی، خونریزی غیرعادی، بوی بد یا افتادن زودهنگام کاتتر، با پزشک تماس بگیرید.
- عود کیست یا آبسه ممکن است رخ دهد؛ عود به معنی خطای بیمار نیست و نیاز به ارزیابی مجدد دارد.
پرسش‌های متداول
آیا کیست بارتولن خطرناک است؟
بیشتر کیست‌ها خوش‌خیم‌اند و اگر کوچک و بدون علامت باشند خطر فوری ندارند. خطر اصلی معمولاً عفونت و تشکیل آبسه است. توده سفت، ثابت، ماندگار یا توده جدید در بالای ۴۰ سال باید برایرد کردن علت‌های نادر اما مهم بررسی شود.
آیا کیست بارتولن خودبه‌خود از بین می‌رود؟
کیست کوچک و غیرعفونی ممکن است خودبه‌خود تخلیه یا کوچک شود. آبسه دردناک معمولاً به ارزیابی و گاهی تخلیه نیاز دارد و نباید فقط به انتظار برای ترکیدن آن اکتفا کرد.
آیا کیست بارتولن باعث ناباروری می‌شود؟
کیست بارتولن معمولاً به رحم، تخمدان یا لوله‌های رحمی مربوط نیست و به‌طور معمول باعث ناباروری نمی‌شود. درد، عفونت یا ناراحتی جنسی ممکن است موقتاً رابطه را دشوار کند.
آیا کیست بارتولن همان زگیل تناسلی است؟
خیر. کیست بارتولن معمولاً یک توده زیرپوستی در یک سمت ورودی واژن است، درحالی‌که زگیل تناسلی اغلب به‌صورت برجستگی‌های سطحی و متعدد ظاهر می‌شود. تشخیص قطعی با معاینه انجام می‌شود.
برای کیست بارتولن به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
متخصص زنان یا پزشک عمومی می‌تواند ارزیابی اولیه را انجام دهد و در صورت نیاز برای تخلیه، آزمایش عفونت یا نمونه‌برداری ارجاع دهد.
جمع‌بندی
ورم یک‌طرفه در ورودی واژن اغلب به کیست یا آبسه بارتولن مربوط است، اما هر توده‌ای نیازمند تشخیص قطعی با معاینه است. کیست بی‌علامت معمولاً فقط پیگیری می‌شود؛ آبسه دردناک، تب‌دار یا عودکننده ممکن است به تخلیه با کاتتر ورد یا مارسوپیالیزاسیون نیاز داشته باشد. در توده جدید پس از ۴۰ سالگی، معاینه و گاهی نمونه‌برداری را به تأخیر نیندازید.
منابع علمی منتخب
- NHS: Bartholin's cyst
- RCOG: Bartholin’s cyst and abscess
- Mayo Clinic: Diagnosis and treatment
- Cleveland Clinic: Bartholin cyst
- ACOG: Marsupialization of Bartholin cyst and abscess
- PubMed: Word catheter versus marsupialization systematic review
یادآوری: این مطلب برای افزایش آگاهی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا نسخه پزشک نیست.
