اگر شکمتان را نگاه کنید و خطوطی صورتی یا بنفش ببینید، بدانید تنها نیستید. بر اساس دادههای پزشکی، بین ۷۰ تا ۹۰ درصد از زنان در دوران بارداری با ترکهای پوستی روبرو میشوند. این خطوط که در پزشکی «استریا گراویداروم» نامیده میشوند، یکی از رایجترین تغییرات پوستی دوران بارداری هستند که بسیاری از مادران را میرنجاند.
سالهاست که زنان برای پیشگیری و کاهش این ترکها به روغن زیتون پناه میبرند. اما آیا این روغن واقعاً کار میکند؟ چرا؟ و مهمتر از آن، چه نوع روغنی و چطور؟ در این مقاله میخواهیم همه چیز را با شما در میان بگذاریم.
ترکهای بارداری واقعاً چه هستند؟
ترکهای پوستی زمانی شکل میگیرند که پوست سریعتر از توان انعطاف فیبرهای کلاژن و الاستین کشیده میشود. این اتفاق معمولاً از ماه ششم به بعد — و بهخصوص در سهماهه آخر — شدت میگیرد، چون شکم با سرعت بیشتری بزرگ میشود.
مناطقی که بیشترین ترک را تجربه میکنند:
-
شکم و اطراف ناف — بیشترین کشش را تحمل میکند
-
سینهها — بهخصوص در هفتههای اول آمادهسازی برای شیردهی
-
رانها و باسن — به دلیل تغییر در توزیع وزن
-
کمر و پهلوها
ترکها در مراحل اولیه قرمز یا بنفش هستند — این مرحله «استریا روبرا» نام دارد — و بهترین زمان برای مداخله همین مرحله است. بعدها رنگشان به سفید یا نقرهای تبدیل میشود («استریا آلبا») که درمان آن سختتر است. به همین دلیل، پیشگیری قبل از شکلگیری، بسیار مؤثرتر از درمان بعد از آن است.
روغن زیتون و پوست: علم چه میگوید؟
روغن زیتون — بهویژه نوع فرابکر (Extra Virgin) — حاوی ترکیباتی است که میتوانند از چند مسیر مختلف به پوست کمک کنند:
۱. اسکوالن (Squalene): رطوبترسانی عمیق
اسکوالن یکی از اجزای طبیعی پوست خود ما است که در روغن زیتون به مقدار قابل توجهی وجود دارد. به همین دلیل پوست آن را بهراحتی جذب میکند و به لایههای عمیقتر میرسد — برخلاف روغنهای سطحی که فقط روی پوست میمانند. رطوبت عمیق پوست، انعطاف فیبرهای کلاژن را بالا میبرد و احتمال پارگی آنها را کاهش میدهد.
۲. پلیفنولها: ضدالتهاب طبیعی
یکی از مراحل اولیه شکلگیری ترک، یک پاسخ التهابی در پوست است. پلیفنولهای موجود در روغن زیتون فرابکر با این التهاب مقابله میکنند و میتوانند فرآیند تخریب کلاژن را کُند کنند.
۳. ویتامین E و K: محافظت از سلولها
این ویتامینها بهعنوان آنتیاکسیدان عمل میکنند و از آسیب رادیکالهای آزاد به سلولهای پوستی جلوگیری میکنند. ویتامین E بهویژه در فرایند بازسازی پوست نقش دارد.
پژوهشها چه میگویند؟
در سال ۲۰۲۲، یک کارآزمایی بالینی تصادفیشده روی ۱۵۶ خانم باردار (تجربه اول بارداری) در ترکیه انجام شد. گروهی از آنها از سهماهه سوم تا زمان زایمان، دو بار در روز روغن زیتون روی شکمشان ماساژ دادند. نتیجه: کاهش معنادار در شدت و پیشرفت ترکهای پوستی در مقایسه با گروه کنترل.
همچنین تحقیقات نشان دادهاند که فرمولاسیونهای حاوی بیش از ۵٪ روغن زیتون میتوانند انعطاف پوست را تا ۲۷ تا ۳۵ درصد افزایش دهند.
مهم است بدانید: این تحقیقات نشان میدهند روغن زیتون بهویژه در پیشگیری و کاهش شدت ترکها مؤثر است — نه اینکه ترکهای کاملاً شکلگرفته را محو میکند. انتظارات واقعبینانه داشتن، بخشی از مراقبت درست از خودتان است.
چه روغنی موثر است؟
در بازار روغن های زیادی موجودند که ظاهرشان درست است اما محتوایشان سؤالبرانگیز. استفاده از روغنهای تقلبی یا درجه پایین،علاوه بر نا کارآمدی در کمک به ترکها، ممکن است موجب اضافه کردن مواد افزودنی ناخواسته روی پوستتان بشود که این در دوران بارداری اصلاً ایدهال نیست.
برای تاثیر بهتر روغن، هنگام انتخاب و خرید روغن زیتون اصل به نشانه های درج شده بر روی شیشه توجه کنید. در این دوران حساس باید اطلاعات زیر به وضوح روی برچسب ذکر شده باشد:
-
عبارت «Extra Virgin» یا «فرابکر»: این بالاترین درجه کیفیت و میزان پلی فنول در روغن زیتون است
-
تاریخ برداشت زیتون (نه فقط انقضا) : روغن تازهتر، پلیفنول و ترکیبات حساس به زمان بیشتری دارد
-
کشور مبدأ و نوع زیتون مشخص: زیتونهای رودبار و طارم با کیفیت ترند
-
بطری تیره یا کدر : ترکیبات مفید روغن باید از نور محافظت شود
-
روغن زیتونهای بدون افزودنی شیمیایی: انواع خالص و بدون رنگ و افزودنی در بارداری توصیه میشود
تست خانگی روغن زیتون
احتمالاً شنیدهاید که روغن زیتون اصل در یخچال سفت میشود. این آزمون سالهاست دست به دست میچرخد، اما پایه علمی ندارد. روغنهای مخلوط یا تقلبی هم ممکن است در سرما منجمد شوند.
به خاطر داشته باشید تنها روش قطعی برای تشخیص اصالت روغن زیتون، آزمایشگاه است.
چطور استفاده کنیم؟
شروع زود، نتیجه بهتر
کارشناسان توصیه میکنند استفاده از روغن زیتون را از اوایل سهماهه دوم شروع کنید — وقتی شکم هنوز خیلی بزرگ نشده اما کشش پوستی شروع شده است. منتظر ماندن تا ظاهر شدن ترکها، کار را سختتر میکند.
روش صحیح ماساژ
-
دو بار در روز — صبح بعد از دوش و شب قبل از خواب
-
مقدار یک تا دو قاشق چایخوری روغن را کف دست گرم کنید
-
با حرکات دایرهای آرام و فشار ملایم روی شکم، سینهها، رانها و کمر ماساژ دهید
-
حداقل ۵ تا ۱۰ دقیقه وقت بگذارید — عجله نکنید
-
این کار را حداقل ۳ ماه بهصورت منظم ادامه دهید
نکته مهم درباره ماساژ
تحقیقات نشان میدهد که ترکیب روغن با ماساژ، مؤثرتر از استفاده روغن بدون ماساژ است. ماساژ ملایم جریان خون پوست را افزایش میدهد و جذب ترکیبات روغن را بهتر میکند.
بعد از زایمان هم ادامه دهید
خوشحالکننده است بدانید که نیازی نیست بعد از زایمان استفاده از روغن زیتون را قطع کنید. یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ روی ۴۵ خانم در دوره پس از زایمان نشان داد که استفاده موضعی از روغن زیتون در کاهش دیدهشدن ترکهای موجود هم مؤثر بوده است — حتی اگر ترکها قبلاً شکل گرفته باشند.
در این دوره میتوانید ترکیبهای مؤثرتری هم امتحان کنید:
-
روغن زیتون + چند قطره روغن بادام شیرین — هر دو از نظر درجه اسیدیته پوستی ملایم هستند
-
روغن زیتون + ویتامین E کپسول — یک کپسول ویتامین E را باز کرده و به روغن اضافه کنید
-
روغن زیتون + آبلیمو — برای روشنتر کردن رنگ ترکها (فقط در روز استفاده نکنید، چون پوست را به نور حساس میکند)
پرسش و پاسخ اوما
آیا مصرف خوراکی روغن زیتون هم به پوست کمک میکند؟
بله. روغن زیتون از درون هم میتواند به انعطاف پوست کمک کند. یک تا دو قاشق غذاخوری روغن زیتون فرابکر در روز — در سالاد یا روی غذا — میتواند این فرآیند را از داخل هم تقویت کند. البته مصرف خوراکی در دوران بارداری را با پزشک خود مطرح کنید.
از چه ماهی شروع کنم؟
از ماه چهارم یا پنجم بارداری شروع کنید. هر چه زودتر، پیشگیری مؤثرتر خواهد بود.
چه مدت باید صبر کنم تا نتیجه ببینم؟
حداقل ۳ ماه استفاده منظم لازم است. انتظار نداشته باشید در یک هفته تغییری ببینید. این یک فرآیند تدریجی است.
آیا در کنار روغن زیتون، از کرمهای ضدترک هم استفاده کنم؟
اگر کرمی بدون مواد شیمیایی مضر (مثل پارابن یا رتینول که در بارداری توصیه نمیشوند) دارید، میتوانید با مشورت پزشک متخصص در وعدههای متناوب استفاده کنید.
آیا روغن زیتون برای نوزاد مشکلی ایجاد میکند؟
خیر. روغن زیتون یک ماده طبیعی و ایمن است. تحقیقات نشان میدهند کودکانی که مادرانشان در دوران بارداری روغن زیتون مصرف کردهاند، از نظر رشد و رفلاکس وضعیت بهتری داشتهاند.
یک نکته صادقانه و مهم
روغن زیتون معجزه نمیکند. اگر ژنتیک شما مستعد ترکهای پوستی است، هیچ روغن یا کرمی نمیتواند صد در صد جلوگیری کند. اما شواهد علمی نشان میدهد که استفاده منظم و درست از روغن زیتون فرابکر میتواند شدت ترکها را بهطور معناداری کاهش دهد و پوستتان را از درون و بیرون تغذیه کند.
یک کار کوچک، دو بار در روز، برای سه ماه. این سرمایهگذاری کمی است برای پوستی که در حال انجام یک کار بزرگ است.
