جای زخم سزارین طی چند ماه تا حدود یک سال و گاهی بیشتر، به‌تدریج کم‌رنگ‌تر می‌شود. بااین‌حال، زمان دقیق به نوع پوست، نحوه ترمیم زخم، عوامل ژنتیکی و ایجاد یا عدم ایجاد اسکار برجسته بستگی دارد.
مراقبت از زخم تازه با درمان اسکار کاملاً ترمیم‌شده تفاوت دارد. تا زمانی که زخم بسته نشده و احتمال عفونت یا بازشدن بخیه وجود دارد، نباید از محصولات ضداسکار یا روش‌های زیبایی خودسرانه استفاده کرد. در ادامه، مراحل تشکیل اسکار، زمان مناسب درمان و روش‌های مؤثر برای درمان زخم سزارین را بررسی می‌کنیم.
اسکار چگونه تشکیل می‌شود؟
اسکار یا جای زخم، بخشی از فرایند طبیعی ترمیم پوست پس از آسیب یا جراحی است. پس از جراحی، بدن برای ترمیم این نواحی، سلول‌های جدید و پروتئین‌هایی مانند کلاژن تولید می‌کند. کلاژن نقش مهمی در استحکام بافت ترمیم‌شده دارد؛ اما تراکم آن در محل آسیب دقیقاً مشابه پوست سالم اولیه نیست. به همین دلیل، حتی پس از بهبود کامل برش، ممکن است خطی روی پوست باقی بماند.
اسکار صاف، برجسته و کلوئید را چطور از هم تشخیص دهیم؟
همه جای زخم‌ها ظاهر یکسانی ندارند و تشخیص نوع اسکار، اولین قدم برای انتخاب روش مناسب درمان جای زخم است.
برای مثال، اگر جای بخیه سزارین فقط یک خط باریک و تیره باشد، احتمالاً با اسکاری صاف روبه‌رو هستیم؛ اما اگر خط بخیه به‌تدریج ضخیم و برجسته شود، ارزیابی از نظر اسکار هیپرتروفیک اهمیت پیدا می‌کند. رشد بافت به خارج از محدوده برش نیز می‌تواند احتمال کلوئید را مطرح کند.
بهترین زمان شروع درمان زخم سزارین
سه تا شش ماه نخست پس از جراحی، دوره مهمی برای پیگیری روند ترمیم و بررسی تغییرات اسکار است. در هفته‌های اول پس از سزارین، اولویت اصلی باید بسته شدن زخم، جلوگیری از عفونت و رعایت دستورهای پزشک باشد. در این مرحله، تمیز و خشک نگه داشتن محل جراحی و پرهیز از وارد کردن فشار یا اصطکاک غیرضروری اهمیت دارد. انجام روش‌های زیبایی باید تا زمانی که زخم کاملاً بسته نشده است، به تعویق بیفتد.
روش‌های درمان اسکار و جای زخم
انتخاب روش مناسب درمان اسکار زخم به شکل، رنگ، ضخامت، قدمت و علائم آن بستگی دارد. گاهی ترکیب چند روش، نتیجه مناسب‌تری نسبت به استفاده از یک روش به‌تنهایی ایجاد می‌کند. بااین‌حال، هیچ درمانی تضمین نمی‌کند که جای زخم کاملاً محو شود.
ورقه و ژل سیلیکون
ورقه و ژل سیلیکون پزشکی از روش‌های موضعی رایج برای مراقبت از اسکارهای ترمیم‌شده، به‌ویژه اسکارهای برجسته هستند. این محصولات با ایجاد یک لایه محافظ روی پوست، به حفظ رطوبت سطح اسکار کمک می‌کنند و ممکن است به مرور زمان موجب بهبود ضخامت و ظاهر آن شوند. در برخی افراد، استفاده منظم از سیلیکون به کاهش احساس خارش و ناراحتی نیز کمک می‌کند.
تزریق کورتیکواستروئید در کلوئید
در این روش، پزشک دارو را مستقیماً به داخل بافت برجسته تزریق می‌کند تا التهاب و فعالیت بیش از حد بافت کاهش پیدا کند. هدف درمان، کوچک‌تر و نرم‌تر شدن اسکار و کاهش علائمی مانند خارش و درد است. این روش به‌خصوص زمانی مطرح می‌شود که جای بخیه به‌صورت توده‌ای سفت و برجسته درآمده باشد.
تزریق معمولاً به یک جلسه محدود نیست و ممکن است لازم باشد در فواصل مشخص تکرار شود. تعداد جلسات و مقدار دارو به اندازه و ضخامت اسکار، محل آن و پاسخ پوست بستگی دارد. این روش باید توسط پزشک انجام شود؛ زیرا تزریق نامناسب یا بیش از حد می‌تواند عوارضی مانند نازک شدن پوست، فرورفتگی موضعی، تغییر رنگ پوست یا نمایان شدن رگ‌های سطحی ایجاد کند.
لیزر فرکشنال و عروقی
لیزردرمانی یکی از گزینه‌های تخصصی برای بهبود ظاهر بعضی اسکارهاست، اما نوع لیزر باید براساس مشکل اصلی انتخاب شود. لیزرهای عروقی، مانند لیزر رنگی پالسی، بیشتر برای کاهش قرمزی و عروق قابل مشاهده در اسکار کاربرد دارند. در مقابل، لیزرهای فرکشنال با ایجاد نقاط کنترل‌شده‌ای از انرژی در پوست، فرایند بازسازی بافت را تحریک می‌کنند و ممکن است به بهبود بافت، ناهمواری و بعضی فرورفتگی‌های اسکار کمک کنند. این دو روش هدف یکسانی ندارند و همیشه جایگزین یکدیگر نیستند.
تعداد جلسات، فاصله بین آنها و میزان بهبود قابل انتظار به نوع اسکار، دستگاه مورد استفاده و ویژگی‌های پوست بستگی دارد. قرمزی، تورم موقت، تحریک پوستی و تغییر رنگ از عوارض احتمالی هستند.
میکرونیدلینگ همراه پی آر پی
میکرونیدلینگ روشی است که در آن با استفاده از سوزن‌های بسیار ظریف، آسیب‌های کنترل‌شده و کوچکی در پوست ایجاد می‌شود تا فرایند بازسازی طبیعی بافت تحریک شود. در روش پی آر پی، پلاسمای غنی از پلاکت که از خون خود فرد تهیه شده است، در کنار درمان اصلی استفاده می‌شود.
آکادمی پوست آمریکا توصیه می‌کند افرادی که سابقه ایجاد کلوئید دارند، پیش از میکرونیدلینگ ارزیابی تخصصی شوند؛ زیرا انجام این کار در این افراد می‌تواند خطر ایجاد اسکار غیرطبیعی را به همراه داشته باشد.
سابسیژن و فیلر برای اسکار فرورفته
سابسیژن روشی است که بیشتر برای برخی اسکارهای فرورفته و چسبیده به بافت زیرین پوست به کار می‌رود. در این تکنیک، پزشک با ابزار مخصوص، رشته‌های فیبری زیر اسکار را که پوست را به سمت پایین می‌کشند، آزاد می‌کند. در نتیجه ممکن است فرورفتگی کمتر شود و سطح پوست یکنواخت‌تر به نظر برسد. فیلرها یا مواد پرکننده نیز در شرایط مشخصی برای بالا آوردن بعضی فرورفتگی‌ها استفاده می‌شوند. از عوارض احتمالی سابسیژن و فیلر می‌توان به کبودی، تورم، عفونت، ناهمواری و عدم تقارن اشاره کرد.
کرایوتراپی
کرایوتراپی یا سرمادرمانی روشی است که در آن با استفاده از سرمای شدید، بافت اسکار هدف قرار می‌گیرد. این روش به‌ویژه برای برخی اسکارهای برجسته و کلوئیدهای کوچک کاربرد دارد و ممکن است باعث کاهش ضخامت، سفتی و علائمی مانند خارش شود.
برای جای زخم سزارین، کرایوتراپی بیشتر زمانی مطرح می‌شود که اسکار به شکل برجسته و غیرطبیعی رشد کرده باشد. اگر جای بخیه صاف است و فقط تغییر رنگ دارد، این روش معمولاً انتخاب نخست نیست.
خارش اسکار زخم طبیعی است؟
خارش جای زخم، به‌ویژه در هفته‌ها و ماه‌های ابتدایی پس از جراحی، می‌تواند بخشی از روند طبیعی ترمیم باشد. هنگام بازسازی پوست، تغییرات بافتی و فعالیت رشته‌های عصبی ممکن است باعث ایجاد احساس خارش، کشیدگی یا حساسیت در اطراف برش شوند. در بعضی افراد، این احساس با خشک شدن پوست یا تماس لباس با محل بخیه تشدید می‌شود.
چه زمانی خارش جای زخم نیاز به بررسی فوری دارد؟
اگر محل جراحی قرمزتر، داغ‌تر یا متورم‌تر شود، درد افزایش یابد، ترشح چرکی یا بدبو دیده شود، زخم باز شده و یا تب ایجاد شود، باید سریعاً با پزشک تماس بگیرید. این علائم می‌توانند نشانه عفونت باشند.
برای کم‌رنگ شدن جای سزارین چه کنیم؟
برای بهبود جای زخم سزارین، ابتدا باید اجازه داد زخم کاملاً ترمیم شود؛ سپس با توجه به صاف، برجسته یا فرورفته بودن اسکار، روش درمانی مناسب انتخاب شود؛ اما هیچ روشی برای تمام افراد نتیجه یکسانی ندارد. اگر جای بخیه فقط کمی تیره است، ممکن است مراقبت صحیح و گذشت زمان کافی باشد. اما در صورت رشد غیرعادی بافت، خارش شدید، درد مداوم یا تغییرات پیشرونده، بهتر است برای ارزیابی تخصصی به پزشک خود یا بهترین کلینیک زخم در تهران مراجعه کنید.
